Het nieuwsoverzicht

Nieuw houtsnipper-ijzerzandfilter verwijdert nitraat en fosfaat uit drainagewater

Op akkerbouwbedrijf Hoeve Lotmeer in Anna Paulowna staat sinds eind 2024 een wereldprimeur: het eerste gecombineerde houtsnipper-ijzerzandfilter. Het filter is onderdeel van het project Zoetwaterboeren en laat nu al zien dat nagenoeg al het nitraat en fosfaat uit het drainagewater wordt verwijderd. Goed nieuws voor zowel het milieu als voor de akkerbouwer.

Drainagewater zuiveren is een effectieve maatregel voor intensieve teelten. Zelfs bij optimale nutriëntenbenutting verdwijnen nog altijd verliezen naar het oppervlaktewater. Het nieuwe systeem koppelt in het project Zoetwaterboeren de drains van het perceel aan een ingegraven filter gevuld met houtsnippers en ijzerzand. De houtsnippers stimuleren bacteriën die van nature in het grondwater voorkomen om nitraat af te breken. Het ijzerzand, een restproduct uit de drinkwaterbereiding, vangt het fosfaat op en legt het duurzaam vast.

Deltares-expert Stefan Jansen kijkt tevreden terug: “Uit het vooronderzoek bleek dat er op dit bedrijf zowel nitraat als fosfaat via de drains naar het oppervlaktewater stroomde. Dat bracht ons op het idee om houtsnippers en ijzerzand te combineren in het project.” Samen met Vertify, WUR, Pipelife en akkerbouwer Klaas Schenk wordt in Zoetwaterboeren gewerkt aan maatregelen die de milieu-impact van de akkerbouw verkleinen.

Het filter biedt meer dan alleen nitraat- en fosfaatverwijdering. Jansen: “Bij eerdere tests met houtsnipperfilters zagen we dat de biologische activiteit zo sterk werd dat er ook sulfaatafbraak optrad, met de vorming van schadelijke sulfide. De bufferende werking van het ijzerzand vermindert dit effect aanzienlijk. Fosfaat dat vrijkomt bij de eerste doorspoeling wordt bovendien direct vastgelegd in het filter.”

De eerste tests in januari en februari 2025 laten veelbelovende resultaten zien: nagenoeg al het uitspoelende nitraat en fosfaat werd uit het drainagewater verwijderd. Het filter is klaar om opnieuw te functioneren bij de nieuwe drainageafvoer in de winter van 2025-2026.

Onderzoekers blijven het filter monitoren om de werking op langere termijn te begrijpen. Jansen: “Bij gewassen zoals bloembollen, aardappels, uien en veel groenten is het lastig om nitraatuitspoeling volledig te voorkomen. Een houtsnipper-ijzerzandfilter biedt dan een goedkope, laag-technologische oplossing. Met weinig ruimtegebruik bescherm je het oppervlaktewater en draag je bij aan de doelen van de Kaderrichtlijn Water.”

Op de foto hieronder wordt het houtsnipper-ijzerzandfilter aangelegd, met grind rond de in- en uitlaat en houtsnippers gemengd met ijzerzand in de rest van het filter.

Nitraat test-strips laten meteen het effect van het houtsnipper-ijzerzandfilter zien; de linker teststrip hoort bij het ingaande water en de rechter teststrip bij het gezuiverde water.